अभिनयाला जगणारा कलाकार…माणुसकीला जपणारा माणूस… नाना पाटेकर नावाचा एक अध्याय संपला!
अभिनयाला जगणारा कलाकार… माणुसकीला जपणारा माणूस… नाना पाटेकर नावाचा एक अध्याय संपला!काही माणसं आयुष्यात येतात आणि आपल्या आयुष्याचा भाग बनून जातात. काही माणसं आपल्या कलेतून लाखो-करोडो लोकांच्या मनात घर करतात. पण एखादा कलाकार आपल्या अभिनयाच्या पलीकडे जाऊन ‘माणूस’ म्हणून लोकांच्या हृदयात स्थान निर्माण करतो, तेव्हा त्याचं जाणं ही केवळ एका व्यक्तीची उणीव राहत नाही… ती एका युगाची पोकळी बनते.
नाना पाटेकर…
हे नाव घेतलं की सर्वप्रथम आठवतो तो भारदस्त आवाज, ती रोखठोक नजर, चेहऱ्यावरचे असंख्य भाव आणि संवादातून थेट काळजाला भिडण्याची ताकद.
नानांनी अभिनय केला नाही…
नानांनी भूमिका जगल्या.
पडद्यावर ते उभे राहिले की समोर अभिनेता दिसत नसे; समोर त्या व्यक्तिरेखेचा खरा माणूस उभा आहे, असंच वाटायचं. त्यांच्या एका नजरेत राग असायचा, वेदना असायची, असहायता असायची आणि त्याच वेळी माणुसकीची एक खोल जाणीवही असायची.
त्यांचा आवाज हा केवळ संवादफेकीचा आवाज नव्हता. तो आवाज कधी व्यवस्थेविरुद्धचा आक्रोश बनला, कधी अन्यायाविरुद्धची ठिणगी बनला, तर कधी एखाद्या सामान्य माणसाच्या मनातील वेदना बनून प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचला.
‘क्रांतिवीर’, ‘परिंदा’, ‘प्रहार’, ‘नटसम्राट’ यांसारख्या भूमिकांमधून नानांनी अभिनयाची वेगळीच उंची गाठली. प्रत्येक व्यक्तिरेखेत त्यांनी स्वतःला इतकं झोकून दिलं की ती भूमिका संपल्यानंतरही त्यातील माणूस आपल्या मनातून जात नसे.
विशेष म्हणजे नानांची ओळख केवळ गंभीर आणि आक्रमक भूमिकांपुरती मर्यादित नव्हती. विनोद असो, भावनिक प्रसंग असो, खलनायकाची भूमिका असो किंवा आयुष्याच्या संघर्षात अडकलेला सामान्य माणूस असो—नाना पडद्यावर आले की भूमिका त्यांचीच होऊन जायची.
पण…
नानांना मोठं करणारा त्यांचा अभिनय नव्हता; अभिनयाच्या पलीकडे असलेला त्यांचा ‘माणूस’ मोठा होता.
प्रसिद्धीच्या झोतात असतानाही समाजातील सामान्य माणसाच्या दुःखाकडे त्यांनी पाठ फिरवली नाही. शेतकरी, ग्रामीण भाग, आत्महत्याग्रस्त कुटुंबे आणि समाजातील वंचित घटक यांच्याशी जोडलेली त्यांची संवेदनशीलता अनेकदा दिसून आली.
मकरंद अनासपुरे यांच्या सोबत त्यांनी उभं केलेलं नाम फाउंडेशन हे त्यांच्यातील संवेदनशील माणसाचं एक मोठं उदाहरण ठरलं. पडद्यावर लाखो लोकांचं मनोरंजन करणारा हा कलाकार प्रत्यक्ष आयुष्यात मात्र संकटात सापडलेल्या माणसाच्या डोळ्यातील अश्रू पुसण्याचा प्रयत्न करत होता.
हीच नानांची खरी ओळख होती.
ते परखड होते.
मनात आलं ते बोलण्याची त्यांची हिंमत होती. कुणाला खूश करण्यासाठी शब्दांची फुलं उधळणं त्यांच्या स्वभावात नव्हतं. चुकीला चूक म्हणायची आणि योग्य वाटतं ते स्पष्टपणे मांडायचं—हा त्यांचा स्वभाव होता.
म्हणूनच नाना केवळ लोकप्रिय नव्हते…
ते आदराचे पात्र होते.
आज त्यांच्या जाण्याची बातमी मनाला चटका लावून जाते. कारण नाना पाटेकर नावाचा कलाकार आपल्याला केवळ चित्रपट देऊन गेला नाही; त्याने आपल्याला अनेक प्रश्न विचारले.
समाजाकडे पाहण्याची दृष्टी दिली.
अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवण्याची प्रेरणा दिली.
आणि सर्वांत महत्त्वाचं म्हणजे—माणूसपण जपण्याची आठवण करून दिली.
आज पडदा खाली आला आहे…
प्रकाशझोत बंद झाला आहे…
कॅमेऱ्याची नजर थांबली आहे…
पण नानांचा आवाज?
तो थांबणार नाही.त्यांनी साकारलेल्या व्यक्तिरेखा पुन्हा पुन्हा आपल्या डोळ्यांसमोर येतील. त्यांचे संवाद पुन्हा कानावर पडतील. त्यांच्या अभिनयातील ती तीव्रता पुन्हा मनाला भिडेल.
आणि प्रत्येक वेळी मन म्हणेल—
“हा कलाकार नव्हता… हा आपल्या काळाचा आवाज होता.”
नाना पाटेकर काळाच्या पडद्याआड गेले असतील; पण कलाकार कधी मरत नाही.
त्याची कला जिवंत राहते.त्याचे शब्द जिवंत राहतात.त्याच्या भूमिका जिवंत राहतात.त्याच्या आठवणी जिवंत राहतात.
आणि काही माणसं तर आपल्या मनात अशी घर करून जातात की त्यांच्या जाण्यानंतरही त्यांची उपस्थिती सतत जाणवत राहते.
नाना, तुमच्यासाठी आज शब्द कमी पडत आहेत.कारण ज्याने आयुष्यभर इतरांच्या भावनांना आपल्या अभिनयातून शब्द दिले, त्याच्यासाठी आज श्रद्धांजलीचे शब्द शोधताना आमच्याच भावना दाटून येत आहेत.
तुम्ही काळाच्या पडद्याआड गेला आहात…
पण तुमचा आवाज, तुमचा अभिनय, तुमची परखडता, तुमची संवेदनशीलता आणि सर्वांत महत्त्वाचं म्हणजे तुमच्यातला माणूस आमच्या स्मरणातून कधीच जाणार नाही.पडदा पडला आहे…पण नाना नावाचा अध्याय कधीच संपणार नाही.
Talk18 मराठी परिवारातर्फेज्येष्ठ अभिनेते, असामान्य कलाकार आणि संवेदनशील माणूसनाना पाटेकर यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली
🙏शब्दांकन : आण्णा भोसलेमुख्य संपादक — Talk18 मराठीअध्यक्ष — व्हॉइस ऑफ मीडिया, माळशिरस तालुका
